Pesten: waarom?

 

Een kind dat op jonge leeftijd is gepest, kan daar een leven lang last van houden. Pesten tast het fundament van een kind aan, maakt dat het niet meer stabiel in het leven staat. Maar waarom worden kinderen en volwassen gepest? En wat maakt dat kinderen en volwassenen anderen pesten? En wat is pesten eigenlijk allemaal en wat is het verschil met plagen? Op die vragen wordt hier  antwoord gegeven en worden er handreikingen gedaan. Want het goede nieuws is wel dat er tegen pesten wel iets te doen is. Maar dat komt niet vanuit het kind zelf, dat moet de maatschappij doen. Pesten heeft namelijk alles met het groepsproces te maken. En soms is de hele maatschappij die groep. Soms ook een school, of een sportclub. Een groep die achter een kind gaat staan, maakt het verschil. De maatschappij zou haar leden moeten leren dat ieder kind en elke volwassene het waard om met respect behandeld te worden. Of je nu zwart, bruin, geel of rood bent, of je nu recht van lijf of leden bent of in een rolstoel zit. Of helemaal gaaf bent of een verminking hebt, ieder mens heeft recht op respect en op het respecteren van zijn grenzen.

 

Experts geven uitleg over hoe dat proces in gang kan worden gezet. Met hun speciale trainingen hebben ze al menig gepest kind uit hun misere gehaald en de pester ervan doordrongen dat wat hij deed absoluut niet kan.

Er wordt in dit document onderscheid gemaakt tussen informatie voor ouders en andere volwassenen en informatie voor kinderen. Word een kind gepest, laat dan het deel dat voor hen is lezen.

 

 

Het verhaal van Betty

Betty woonde altijd met haar zusje in een leuke buurt, waar ze veel vriendinnen had. De kinderen gingen samen naar school, speelden na schooltijd met elkaar. Op de buurt ging het er gemoedelijk en gezellig aan toe en er was veel sociale samenhang. Toen Betty in groep 4 kwam, verhuisde het gezin. Betty kwam op een andere school. Wel in dezelfde plaats, maar in een heel andere wijk. Daar waar haar oude vriendinnetjes haar lengte nooit als abnormaal hadden gezien, werd dat in de nieuwe wijk wel een punt. Betty werd vanaf het eerste moment gepest. Eerst alleen met woorden, maar de pesterijen werden steeds grimmiger. Ze werd geslagen, geschopt en gespuugd. Maar ze werd vooral overal buitengesloten. Ze mocht niet meedoen met spelletjes, werd nooit gekozen met gym, mocht nooit op een verjaardagspartijtje komen. De enige manier die Betty kon bedenken om haar basisschoolperiode door te komen was door iedere ochtend een straat verderop te wachten tot ze de schoolbel hoorde. Pas dan glipte ze het schoolplein op. Tijdens iedereen pauze vluchtte ze naar huis. Haar ouders waren dan niet thuis, dus die wisten niet dat ze twee keer per dag op de vuilnisemmer bij de woning zat te wachten tot ze weer terug moest. Op die manier ging ze vijf jaar lang naar school, zonder dat haar ouders er ook iets van wisten. Leerkrachten was het blijkbaar ook niet opgevallen dat het meisje direct van het schoolplein verdween zodra het pauze was. Het trauma dat ze opliep in die vijf jaren is ze eigenlijk nooit meer te boven gekomen. Ze is erg wantrouwend naar mensen toe, heeft in haar latere leven een alcoholprobleem ontwikkeld en is niet in staat om intieme relaties aan te gaan.

 

De signalen van pesten

Kinderen vertellen hun ouders vaak niet dat ze gepest worden. Toch zouden ouders het kunnen vermoeden als ze de signalen weten. De tekenen die kunnen duiden op pesten (maar ook op andere problemen overigens) zijn onder andere:

–          Ander gedrag

–          buikpijn of hoofdpijn

–          Het kind wil niet meer naar school

–          Het kind wordt vaak in de nacht wakker en slaapt slecht

–          Nachtmerries

–          Bedplassen nadat dit al lang was afgelopen

–          Het kind gaat laat naar school en is snel weer thuis na school

–          Het kind neemt weinig vriendjes mee

–          Het kind gaat snoep of geld stelen (omdat dit moet van de pesters)

 

Hoe kun je als ouders pesten ter sprake brengen?

Veel kinderen vertellen hun ouders niet dat hun leven tot een ware hel is geworden omdat ze worden gepest, omdat ze vrezen dat het dan alleen nog maar erger wordt. Maar als ouder kun je daar zelf wel iets aan doen. Creëer in ieder geval een veilige omgeving voor het kind en praat met ze over van alles en nog wat.  Zorg ervoor dat het kind weet dat het altijd terecht kan. Maar vraag ook gewoon zo eens tussen neus en lippen door of er op school ook gepest wordt. Grote kans dat een kind dat dan wel vertelt. Als een school vervolgens goed omgaat met pestgedrag dan kan het kind rekenen op een discrete manier van afhandelen. Want een kind wil niet dat de school direct naar de pester stapt en hem of haar confronteert. Het gepeste kind is dan de verklikker en dat zal hem of haar duur komen te staan, dat weet het uit ervaring. Een goede school zorgt bij pestgedrag dat de ouders het kunnen melden en ook aangeven om wie het gaat. De onderwijsinstelling stapt niet direct naar het kind of de ouders, maar zet het hele schoolteam zo in dat iedereen alert is op het op heterdaad betrappen van pestgedrag. Op die manier blijft de gepeste buiten spel, maar kan wel worden ingegrepen. De school moet op dat moment duidelijk kenbaar maken dat pestgedrag op geen enkele wijze wordt getolereerd. Toch is dat bij lange na niet genoeg. Er is een gedragsverandering nodig om het werkelijke pesten te stoppen. Speciale pestworkshops moeten pester er vervolgens op wijzen dat wat ze doen absoluut niet kan en wat de gevolgen van hun gedrag zijn. Gepeste kinderen moeten in dergelijke bijeenkomsten bovendien de kans krijgen om te laten zien dat ze veel meer in hun mars hebben en dat dit tot op heden onopgemerkt is gebleven.

 

 

 

Achter pesten zit een plan

Achter pesten zit altijd een plan. Dat maakt dat het ook anders is dan plagen. Want plagen is wederzijds en daarbij is een balans tussen twee mensen. Overigens is voor de één iets nog steeds plagen, terwijl het voor die ander al lang pesten is. Dat hangt heel erg af van wat iemand heeft meegemaakt. Dit zegt Suat Azer van S&F Groep, Training en Advies. S&F Groep organiseert ongewone trainingen voor kinderen en volwassen die gepest worden. Ongewoon omdat pester en gepeste juist samen moeten werken in de meest vreemde omstandigheden tijdens deze sessies. “Het is een kwestie van empathie kweken. De pester moet in de gaten krijgen wat hij veroorzaakt. Dat kan heel goed als pester en de gepeste samen in situaties worden gezet waarbij ze afhankelijk van elkaar zijn en op elkaar zijn aangewezen. Alleen dan ervaart de pester dat de ander ook een uniek mens is met kwaliteiten. En de gepeste merkt dat ook hij macht kan hebben over iemand die hem pest.  Alleen praten over pesten helpt naar onze mening niet om verandering in de relaties te brengen. Ook pestprotocollen alleen zorgen er echt niet voor dat je pesten kunt uitroeien. Daar is meer voor nodig.”

 

De Wereld Draait Door

In De Wereld Draait Door werd eens een ander programma in de spotlights gezet over een meisje dat te zwaar was en wilde afvallen. Haar ouders gaven haar de bijnaam biggetje en De Wereld Draait Door herhaalde een scene waarin dat werd gezegd keer op keer. Volgens Azer is zoiets niet te tolereren en juist voer voor pesters. “De hele maatschappij zou zich moeten afvragen hoe het omgaat met dat soort zaken. Er ligt een verantwoordelijkheid voor ons allemaal. Als ouder zeg je zoiets niet, maar een tv programma voor volwassenen moet dat al helemaal niet uitzenden. Pesten gaat over grenzen en over het niet respecteren van grenzen van de ander. Helaas is dat door de hele maatschappij aanwezig en voedt dat alleen maar het gedrag van pesters.”

Koppel de stoerste van de klas aan de minst stoere

Om een gedragsverandering teweeg te brengen zorgt S&F er in haar workshops voor dat er interesse ontstaat voor degene die gepest wordt. “Koppel je de stoerste van de klas aan de minst stoere van de klas, dan wordt de interesse door de rest van de groep gewerkt voor wat als de minst interessante persoon wordt gezien. De kunst is dan vervolgens ook om degene die normaal gesproken pest te laten ervaren hoe je iemand een goed gevoel kan geven, in plaats van een rot gevoel door te pesten. Wij laten iemand ervaren hoe dat voelt. Maar we laten iedereen bijvoorbeeld ook vertellen wat ze zouden doen als ze zien dat een 6-jarige door tien 16-jarigen in elkaar wordt geslagen. Ga je er op af of ben je zelf ook bang dat ze jou dan te grazen nemen? En wat doe je als die 6-jarige je broertje is? Verandert je gedrag dan ook en grijp je dan wel in? Het is namelijk zo dat pesten mogelijk wordt gemaakt doordat de omgeving er niets van zegt. Heb je in een schoolklas andere kinderen die opstaan en zeggen dat het afgelopen moet zijn, dan is het ook afgelopen. Dan is de hiërarchische lijn doorbroken. Pesten gaat namelijk over hiërarchie en over macht. Overigens is de rol van de leraar of docent ook van groot belang, want die kan ook heel veel doen aan pestgedrag. Overigens wordt ook nog wel eens vergeten dat docenten en leraren zelf ook leerlingen pesten. Of hen dusdanig behandelen dat dit gedrag wordt overgenomen door de andere leerlingen en het kind dan ook weer het doelwit wordt.

 

Waar plagen ophoudt en pesten begint

Hoewel voor de één plagen al pesten is, is er een duidelijk onderscheid tussen de beide. Hieronder een lijstje om aan te geven waar plagen ophoudt en pesten begint.

 

Plagen

–          Er is sprake van incidenten

–          De partijen zijn aan elkaar gewaagd

–          Er is geen winnaar of een verliezer

–          Het slachtoffer kan zichzelf verdedigen en het loopt geen (blijvende) en of geestelijke schade op

 

Pesten

–          Bij pesten is er een systematiek of regelmaat

–          De machtsverhoudingen zijn ongelijk

–          De pester is de winnaar of wordt zo gezien

–          De gepeste is de verliezer of wordt zo gezien

–          Het slachtoffer mag of kan niet meer voor zichzelf opkomen en het loopt (blijvende) lichamelijke en of geestelijke schade op

 

 

Pesten; de kille cijfers

1         Uit onderzoek is gebleken dat één op de vijf leerlingen in het basisonderwijs en één op de zes leerlingen in het voortgezet onderwijs andere klasgenoten of leeftijdsgenoten pest.

2         Echte pestkoppen lopen vier zoveel kans om later in het criminele circuit te belanden

3         Ongeveer 500.000 kinderen worden wekelijks een aantal keren gepest. Het grootste deel van hen gaat naar het basisonderwijs. Ook in het voortgezet onderwijs wordt gepest.

4         Kinderen die in de leeftijd van 0 tot 5 jaar gepest worden, blijven daar vaak een leven lang last van houden.

5         Maar ook bij volwassenen is pesten een groot probleem. Een op de tien volwassenen wordt op de werkvloer zo gepest dat het daardoor doodsbang is. Daarnaast worden drie van de tien volwassenen regelmatig gepest.

 

Waarom wordt het ene kind wel gepest en het andere niet?

Ieder kind kan slachtoffer worden van pestgedrag. Toch lopen vooral kinderen die wat anders zijn dan anderen het meeste risico. Het zijn vaak ook gevoelige kinderen en helaas overkomt het kinderen die al eerder de zondebok zijn geweest vaker dat ze opnieuw gepest worden. Een kind is overigens anders als het niet voldoet aan de norm binnen een groep. Is iedereen macho en loopt er een jongetje rond dat wat vrouwelijker is dan is de kans groot dat hij de pineut is.  Is de cultuur bij de meisjes heel barbie-achtig en loopt er een meisje rond dat meer op een jongen lijkt, dan is de kans groot dat zij het doelwit van pesterijen wordt.

 

Kinderen die het meest worden gepest zijn:

–          Kinderen die niet goed zijn in sport

–          Hoogbegaafde kinderen

–          Kinderen die juist niet zo goed mee kunnen komen

–          Kinderen die van de stad naar het platteland verhuizen

–          Kinderen die van het platteland naar de stad verhuizen

–          Kinderen die niet gekleed gaan zoals de heersende mode dat voorschrijft

–          Kinderen met een andere of speciale godsdienst

 

Gevoelige kinderen worden veel eerder gepest

Kinderen die gepest worden zijn over het algemeen uiterste gevoelig. Ze zijn niet of niet zo weerbaar en dat wordt door pesters direct opgepikt.

 

Kom op en vecht terug werkt echt niet bij pesten

Lange tijd is gedacht dat als je een kind dat gepest wordt maar lang genoeg vertelt dat het terug moet slaan het probleem wel wordt opgelost. Duidelijk moet zijn dat dit advies niet werkt, omdat het kind daartoe tot dan toe niet in staat is gebleken en het bovendien het probleem ook niet tackelt. Het gedrag van de pester moet worden aangepakt, maar dat kan alleen als ook de groepsdynamiek verandert. Als de groep een kind gaat dragen dat gepest wordt, is namelijk de machtspositie van de pester verdwenen en daarmee heeft het voor de pester ook helemaal geen zin meer om te pesten. Want om die macht is het hem of haar nu eenmaal te doen, zelfs al gebeurt dit op een onbewust niveau.

 

Wanneer wordt een kind een pester?

Dat bepaalde kinderen sneller gepest worden is een feit. Maar het is ook een feit dat bepaalde kinderen veel sneller pesters worden dan anderen. Dit heeft vooral te maken met de thuissituatie. Veel pesters zijn emotioneel verwaarloosd door hun ouders. Andere redenen zijn:

–           Als een kind thuis regelmatig ziet dat zijn vader zijn moeder kleineert of mishandelt of omgekeerd, wordt dat heel gewoon gedrag. Het kind kopieert het gedrag en wordt een pester.

–          Als het kind thuis te weinig aandacht krijgt is de kans ook groter dat zo’n kind anderen gaat treiteren

–           Kinderen die niet worden gecorrigeerd voor hun agressie door hun ouders maken veel meer kans om pester te worden.

–          Kinderen die zelf worden geslagen lopen ook meer kans om later pester te worden.

–          Maar ook kinderen die zelf zijn gepest, lopen kans om zelf dader te worden. Om te voorkomen dat ze opnieuw slachtoffer worden, gaan ze dan zelf anderen maar treiteren.

–          De genen van een kind zijn ook medebepalend. Het ene kind heeft meer empathisch vermogen dan het andere. Hetgeen wij als geweten aanmerken is geen vanzelfsprekendheid. Empathisch vermogen is niet bij iedereen in gelijke mate aanwezig. Het geweten moet gevoed worden, er moeten mensen zijn die aangeven wat wel kan en wat niet kan. Is bij een kind dat weinig empathische gevoelens van zichzelf heeft geen persoon in de buurt die dat doet, dan kan heel snel een pester ontstaan.

–          Psychische problemen van het kind. Door de dood van een ouder, de scheiding van vader en moeder of andere zaken kan een kind helemaal knel komen te zitten.

–          De invloed van tv en videospelletjes is ook niet te onderschatten. De agressie die daar tentoon wordt gesteld, zet kinderen die daar vatbaar voor zijn aan tot geweld en pesten.

 

 

Vormen van pesten

Pesten is er in veel vormen. Toch wordt er onderscheid gemaakt tussen geestelijk pesten, lichamelijk pesten en seksueel geweld. Geestelijk geweld komt het meeste voor. Dat ziet er dan vaak zo uit:

–          Iemand wordt buitengesloten

–          Iemand mag nooit meedoen met spelletjes of wordt als laatste gekozen

–          Iemand wordt steeds uitgescholden

–          Klasgenoten mogen niet met diegene praten of spelen

–          Als er over de gepeste wordt gesproken heeft die een nare bijnaam

–          Er worden roddels over de gepeste verspreid

–          Er worden briefjes geschreven met allerlei beledigingen erin en iedereen krijgt zo’n briefje te zien

–          Op een centrale plaats worden hele nare dingen over het kind geschreven

–          Er worden bedreigingen geuit op sms, msn of via mail

–          Er worden spullen van de gepeste gestolen, vernield of verstopt

–          Iemand wordt gedwongen vieze dingen te eten of vieze zaken te doen als de wc pot te likken
Pesten door lichamelijk geweld

Lichamelijk geweld kan ook vele vormen aannemen. Slaan, schoppen, haren trekken, vasthouden en dan slaan vallen daar allemaal onder.

 

Pesten in de vorm van seksueel geweld

Pesten in de vorm van seksueel geweld is gericht op het vernederen van iemand.

Voorbeelden daarvan zijn:

–          De gepeste moet zich uitkleden waar anderen bij zijn

–          Het lichaam van de ander wordt aangeraakt terwijl de gepeste dat niet wil en op plaatsen die heel erg privé zijn

–          Pesten in de vorm van seksueel geweld kan zelf zo ver gaan dat er groepsverkrachting of aanranding  plaatsvindt.

Je wordt gepest: wat kun je doen?

Als je gepest wordt, is dat heel erg naar. Wat dan goed is om te weten is dat de ander de baas over je wil spelen. En dat degene of degenen die je pesten eigenlijk willen dat je je moet houden aan hun regels. Daarom gaan ze je misschien slaan, doen rare dingen met je, mag je nergens aan meedoen of schrijven ze op msm of ergens anders dat je stom, vies of lelijk bent. Soms is het moeilijk om dan niet meer te geloven dat dit ook zo is. Je voelt je dan misschien ook wel stom of lelijk. Maar je bent het niet. Die kinderen willen namelijk dat je dat gaat voelen en hebben als het ware een plan bedacht zodat je dat ook daadwerkelijk gaat voelen.

Als je gepest bent vertel het dan aan iemand. Dat kunnen je ouders zijn, maar ook een andere volwassene die je vertrouwt. Vaak schaam je je om dat te vertellen, want je denkt dat je een loser bent als anderen dat met je kunnen doen. Maar dat ben je niet. Er worden per jaar 500.000 kinderen gepest maar ook heel veel volwassenen. Dus daar sta je echt niet alleen in en het is dus ook absoluut niet jouw schuld. En weet je wat: eigenlijk worden altijd de leukste kinderen gepest omdat zij het liefst zijn of omdat ze zo speciaal zijn. En dan weten die pesters ook wel, daarom doen ze het ook.
Als je het aan iemand vertelt, dan kan die de school vertellen wat er aan de hand is. Maar dan wel zo dat de meester of de juffrouw niet meteen naar de pesters toeloopt en zegt dat jij geklaagd hebt. Nee, een goede school zorgt er voor dat de pesters door hen zelf worden betrapt. En dan worden er maatregelen genomen die er voor zorgen dat alle kinderen jou kunnen zien zoals je bent. Want je bent gewoon een heel leuk kind dat heel bijzondere dingen kan.

Doe leuke dingen

Word je op school gepest dan moeten volwassenen er voor zorgen dat dit ophoudt. Je kunt dat namelijk niet alleen in je eentje. Ook moet de groep er voor zorgen dat het stopt. Want als andere kinderen het voor jou opnemen, is er voor de pester natuurlijk geen lol meer aan en ligt hij of zij snel buiten de groep. Voor pestgedrag zoals dat in mooie woorden heet, zijn speciale cursussen. Zodat pesters leren dat het helemaal niet cool is wat ze doen. En zodat de kinderen die gepest worden kunnen laten zien wat ze allemaal kunnen en hoe aardig en leuk ze eigenlijk zijn. Het duurt soms echter even voordat een school dat allemaal geregeld heeft, zeker als je heel lang hebt gewacht met vertellen dat je gepest wordt. Dus doe dat maar zo snel mogelijk, dan kan er naar een oplossing worden gezocht. Probeer in de tussentijd vooral veel dingen te doen die je zelf heel leuk vindt. Houd je van muziek maken,  doe dat dan. Of vind je sporten leuk? Ga dat dan doen als je het ook mag van je ouders. Kun je goed schrijven en vind je dat leuk, ga dat dan doen.  En speel veel met de vriendjes die je wel hebt. Zij vinden je wel leuk en zijn blij met je.  Je zult dan merken dat je daar even kunt genieten van leuke dingen.

 

En blijf vooral bedenken dat het niet jouw schuld is dat je gepest wordt. Mensen die nu heel beroemd zijn werden ook gepest. Een goed voorbeeld daarvan is Charly Luske en Anita Witzier, beide van de televisie. Mensen die nu bekend zijn omdat ze zulke goede dingen voor anderen doen, werden ook gepest. Het ligt dus niet aan de mensen die gepest worden, maar aan de pesters zelf. Ga dus niet aan jezelf twijfelen! Wat sommige kinderen doen die gepest zijn, is dat ze zelf andere kinderen gaan pesten. Maar als je bedenkt hoe verdrietig je zelf altijd bent geweest toen je gepest werd, kun je ook wel nagaan dat dit niet de goede oplossing is.

Bronnen

Bob van der Meer

Suat Azer

S & F Groep, Training en Advies